Patelnie nieprzywierające - jak działają, jakie są rodzaje powłok non-stick i czy warto je wybrać?

Współczesna kuchnia coraz częściej skupia się na szybkości przygotowywania posiłków, a także ich jakości i wartości odżywczych wykorzystywanych składników. Popularność zyskały patelnie z powierzchnią, która zapobiega przywieraniu jedzenia. Dzięki nim możliwe jest ograniczenie użycia tłuszczu. Od momentu pojawienia się na rynku pierwszych modeli tego typu, technologia ich produkcji przeszła znaczną metamorfozę. Obecnie stosowane rozwiązania są nie tylko bardziej zaawansowane technologicznie, ale również bezpieczniejsze dla użytkowników. Czym są patelnie z powłoką non-stick? Czy warto je wybrać do swojej kuchni? 

Co to znaczy, że patelnia posiada powłokę non-stick?

Powierzchnia typu non-stick została zaprojektowana w taki sposób, aby ograniczać przywieranie potraw podczas smażenia. Patelnie wyposażone w tego rodzaju warstwę cieszą się stale rosnącym zainteresowaniem, szczególnie wśród osób stawiających na lekką kuchnię. Możliwość przygotowania posiłków bez konieczności użycia tłuszczu przekłada się na bardziej zrównoważoną dietę. Oprócz komfortu podczas gotowania, uwagę zwraca także prostota czyszczenia takich naczyń. Gładka powłoka sprawia, że resztki jedzenia nie osadzają się trwale na ich powierzchni, a to w znacznym stopniu ułatwia patelni mycie.

NIekiedy może się jednak pojawić pytanie, czy powłoka nieprzywierająca, którą mają np.  patelnie do naleśników, to PTFE, czyli popularny teflon? Nie każda patelnia z powłoką nieprzywierającą musi zawierać PTFE. Choć często właśnie ten związek bywa kojarzony z takimi naczyniami, to na rynku dostępne są również modele wykonane z innych materiałów. Wśród nich znajdują się powłoki ceramiczne, które również skutecznie ograniczają przywieranie potraw. 

Korzyści patelni nieprzywierających

Zakup patelni z powłoką nieprzywierającą może z pozoru wydawać się drobnym wyborem, jednak w praktyce wpływa na wygodę i jakość codziennego gotowania. Tego typu powierzchnie skutecznie zapobiegają przywieraniu potraw. Jest to szczególnie przydatne podczas smażenia delikatnych składników, jak ryby czy jajka. Ułatwia to zarówno obracanie, jak i serwowanie jedzenia bez ryzyka uszkodzenia struktury potrawy.  Patelnie nieprzywierające mają jeszcze jedną istotną zaletę. Podczas smażenia na nich, można ograniczyć ilość tłuszczu lub przygotowywać danie bez jego użycia. Jest to ważne między innymi dla osób, które dbają o zdrową dietę. 

Uniwersalność i łatwość użytkowania sprawiają, że tego rodzaju  patelnie znajdują zastosowanie nie tylko w domowych kuchniach, ale również w tych profesjonalnych. Aby jednak zachować ich właściwości na dłużej, należy pamiętać o odpowiednim obchodzeniu się z powierzchnią tych naczyń i jej pielęgnacji.

Jak powłoka non-stick zapobiega przywieraniu jedzenia?

Powłoka nieprzywierająca to specjalna warstwa nakładana na metalową powierzchnię naczyń kuchennych, której zadaniem jest ograniczenie przywierania jedzenia podczas smażenia. Oprócz tego działa ochronnie, stanowiąc warstwę oddzielającą korpus naczynia od przygotowywanych potraw. Dzięki niej możliwe staje się wykorzystanie aluminium, które doskonale rozprowadza ciepło, ale nie powinno mieć bezpośredniego kontaktu z żywnością ze względu na możliwość reakcji chemicznych. Odporność na działanie wysokich temperatur oraz specjalnie nanoszona cienka warstwa tworzywa sprawia, że jedzenie nie przywiera.

Można to również wytłumaczyć na przykładzie bardzo dobrze znanego PTFE, czyli teflonu. PTFE, czyli politetrafluoroetylen, to związek polimerowy wyróżniający się wyjątkowo niskim współczynnikiem tarcia. W zestawieniu PTFE-PTFE wartość ta osiąga poziom około 0,01, co stanowi znaczący kontrast wobec wartości dla stali, która wynosi około 0,7. Oprócz tego materiał ten cechuje się właściwościami antyadhezyjnymi, co oznacza, że powierzchnie pokryte warstwą PTFE, PFA lub FEP nie pozwalają na przywieranie innych substancji.

Proces nakładania takiej warstwy teflonu tworzy cienką powłokę, która skutecznie eliminuje ryzyko przylegania dan do patelni. Wynika to z wyjątkowo silnych wiązań pomiędzy atomami węgla i fluoru, które są niemal niemożliwe do naruszenia, przez co materiał ten znajduje szerokie zastosowanie między innymi w kuchniach.

Rodzaje powłok nieprzywierających

Powłoka teflonowa (PTFE)

Podczas smażenia na patelni z powłoką nieprzywierającą często używa się określenia "teflonowa", choć nie zawsze znajduje ono odzwierciedlenie w rzeczywistości. Teflon to jeden z bardziej znanych materiałów stosowanych do powlekania patelni, jednak nie jedyny. Przy wyborze tego rodzaju naczynia warto zwrócić uwagę na producenta i materiały wykorzystane do produkcji. Istotne jest, aby powłoka była przystosowana do kontaktu z żywnością i odporna na działanie wysokiej temperatury.

Patelnie pokryte warstwą teflonową umożliwiają przygotowywanie potraw przy użyciu niewielkiej ilości tłuszczu, dzięki powierzchni ograniczającej przywieranie składników. Wymagają jednak ostrożnego użytkowania, gdyż ich powłoka jest podatna na uszkodzenia mechaniczne. Zalecane jest korzystanie z akcesoriów kuchennych wykonanych z materiałów takich jak silikon lub nylon. Należy unikać nadmiernego nagrzewania tych naczyń oraz sprawdzać, czy dany model może być czyszczony w zmywarce, ponieważ nie wszystkie wersje są do tego przystosowane.

Powłoka ceramiczna

Patelnie z ceramiczną powłoką gwarantują dużą trwałość i odporność na zarysowania. Ponadto świetnie radzą sobie z bardzo wysokimi temperaturami, co sprawia, że dobrze sprawdzają się przy smażeniu potraw wymagających wysokich temperatur oleju. Trudność może jednak sprawiać precyzyjne kontrolowanie temperatury, ponieważ nagrzewają się szybko i intensywnie od samego rdzenia. Może to czasami bywać problematyczne przy przygotowywaniu delikatnych dań.

Aby osiągnąć oczekiwany efekt, często konieczne jest zastosowanie większej ilości tłuszczu, który powinien równomiernie pokryć całą powierzchnię naczynia. Istotne jest również dostosowanie poziomu ciepła, najlepiej z użyciem specjalistycznych narzędzi do pomiaru temperatury. Przy niższych wartościach ceramiczne powłoki zachowują dobre właściwości nieprzywierające. Po przekroczeniu jednak około 200 stopni Celsjusza niezbędne jest dodawanie większej ilości oleju ze względu na to, że potrawy mogą zacząć przywierać do dna patelni.

Powłoka tytanowa

Na pierwszy rzut oka mogą przypominać klasyczne patelnie teflonowe, jednak zastosowana w nich powłoka zawiera domieszkę tytanu, który znacząco wpływa na ich właściwości użytkowe. Dzięki cząsteczkom tego metalu powierzchnia zyskuje znacznie większą odporność na zarysowania i inne uszkodzenia mechaniczne. Smażenie może odbywać się przy minimalnym użyciu tłuszczu, a składniki nie przywierają do dna naczynia. Wytrzymałość tytanu sprawia, że naczynia te nadają się do mycia w zmywarce, a wiele z nich można również stosować w piekarniku. Istotnym warunkiem jest jednak to, że uchwyt wykonany jest z materiału odpornego na wysoką temperaturę. Dodatkowym atutem jest bezpieczeństwo kontaktu z żywnością, ponieważ powierzchnia pozbawiona jest szkodliwych związków takich jak PFOA.

Powłoka granitowa

Coraz częściej konsumenci decydują się na patelnie z powłoką granitową. Oczywiście, może to wynikać między innymi także z ich atrakcyjnego wyglądu. Charakterystyczna nakrapiana powierzchnia przypomina naturalny kamień i nawiązuj tym samym do tradycyjnych metod smażenia. Najczęściej spotykane są w odcieniach szarości, a uchwyty stylizowane na drewno tworzą harmonijną całość z resztą naczynia. Takie patelnie dobrze sprawdzają się podczas przygotowywania posiłków z niewielką ilością tłuszczu. Zastosowanie drobinek granitu wzmacnia strukturę powłoki nieprzywierającej. Przekłada się to na jej zwiększoną odporność na ścieranie. Mimo to nadal warto stosować odpowiednie akcesoria kuchenne, które nie uszkodzą powierzchni. Dzięki właściwościom materiałów nie wchodzą one w reakcję z żywnością i zapewniają bezpieczne warunki do przygotowywania potraw.

Szkodliwość powłoki non-stick: czy takie patelnie są zdrowe?

Określenie „patelnia non-stick” odnosi się do naczyń pokrytych powłokami zapobiegającymi przywieraniu potraw podczas smażenia. Choć z reguły kojarzy się je z powierzchniami zawierającymi PTFE, to coraz częściej spotyka się również wersje z ceramiczną warstwą ochronną, która nie zawiera tego związku. Obie grupy produktów poddawane są dokładnym testom i spełniają obowiązujące normy bezpieczeństwa, choć to właśnie ceramika zyskuje uznanie w kontekście troski o zdrowie.

Warto zwrócić uwagę na konstrukcję korpusu patelni, który w większości modeli wykonany jest z aluminium. Ten lekki i dobrze przewodzący ciepło materiał może wchodzić w reakcje z żywnością, szczególnie w przypadku kwaśnych potraw oraz długiego przechowywania ich w naczyniu. Właśnie dlatego tak istotne jest to, aby nie korzystać z naczyń z uszkodzoną powłoką ochronną, która stanowi barierę zabezpieczającą przed bezpośrednim kontaktem aluminium z jedzeniem.

Jaką patelnię nieprzywierającą wybrać?

Wybór odpowiedniego rodzaju patelni zależy od osobistych preferencji i dotychczasowych doświadczeń w kuchni danej osoby. Różne modele sprawdzają się do przyrządzania innych potraw. Dlatego przed zakupem warto przemyśleć, do jakich dań będzie wykorzystywana. Do przygotowywania posiłków bez dodatku tłuszczu najlepiej sprawdzą się warianty wykonane z tytanu lub aluminium pokryte powłoką nieprzywierającą. 

Z uwagi na trwałość i komfort użytkowania, często lepszym rozwiązaniem okazuje się naczynie z wyższej półki cenowej. Jednorazowy wydatek może okazać się bardziej opłacalny niż konieczność częstej wymiany tańszych patelni. Przy odrobinie wysiłku da się znaleźć produkt, który połączy solidne wykonanie z rozsądną ceną.

Ważne jest również to, aby zastanowić się nad codziennym użytkowaniem. Nie każdy model nadaje się do mycia w zmywarce. Warto więc zastanowić się, czy preferowane jest szybkie czyszczenie w zmywarce, czy nie stanowi problemu ręczne mycie naczynia. Rozmiar naczynia również ma znaczenie. Dla jednej lub dwóch osób wystarczy model o średnicy do 26 cm, natomiast większe rodziny z pewnością docenią patelnie o średnicy zbliżonej do 30 cm.